Мин ийэм Чуручанова Мария Спиридоновна.
Мин ийэм Чуручанова Мария Спиридоновна 1916 сыллаахха “Үрэн ” диэн сир Тииҥнээҕэр Алтынньы ый бүтүүтэ күн сирин көрбүт. Холкуостааһын саҕана улахан 4 оҕолоро колхуоска киирэн үлэлээн барбыттар. Аҕалара булчутунан сылдьыбыт. Ийэлэрэ кыра оҕолордоох буолан колхуоска киллэрбэтэхтэр онон кииҥҥэ көһөн киирбэтэхтэр. Ийэм убайа Ылдьаа 1943 сыллаахха сэриигэ ыҥырыллан барар. 1944сылга ийэм саас ыһыы кэмигэр повестка тутар. Быракаантан 5 кыыс ыҥырыллар. Николаева Пелагея Тихоновна, Семенова Варвара Ефимовна, Аммосова Агафья Ивановна, Чуручанова Мария Спиридоновна. Бу кыргыттар барыахтарын иннинэ Бааҕынаан диэн хаартынан сэбэрэйдиир киһини көрдөһөн сэрэбиэйдэппиттэр, онно оҕонньор төннөн кэлиигэ биир кыыс суола суох диэбит. Кыргыттар баралларыгар куттана – куттана барбыттар. Үөһээ Бүлүүгэ Хамыыһыйаны ааһан бэһиэн барар буолбуттар. Сангарга кэлэн таас чох хостооһунугар үлэлииллэр. Үлэлэрэ сүрдээх ыарахан таас чоҕу тиэйэр үлэҕэ сылдьыбыттар. Сууккаҕа 11 чаас сменаннан үлэлэтэллэр. Күнүс биир чаас сынньаталлар. Күннээҕи нуормалара дьаарысса бурдуктан сиикэй ньаҕай курдук килиэп күҥҥэ 700 гр. кэлэрэ. Ыйга 500 гр.саахар, 100 гр. Чаай, 500гр. арыы, 3 киилэ курууппа нуормалаан биэрэллэр. Эти , балыгы биирдэ эмит атыылаһан сииллэрэ. Иһэр ууларын оргуталлара онтулара бүтэн хаалара онон Лена өрүстэн сиикэй уу иһэллэрэ. Куул ыстаан, халтаҥ сон, мас уллуҥнаах куул остоох саппыкыны түҥэтэллэр эбит. Алтынньы ыйга көҥүллээн ыыталаабыттар. Атыттар үлэлии хаалтар. Кэлэригэр Бүлүүгэ дылы борокуот уута суох буолан чаардаан Бүлүүгэ тоҕус хонон кэлбиттэр. Паалубаҕа олорон, сытан айаннаабыппыт тымныыта бэрт этэ диир. Бүлүүттэн сатыы «Кыадаҥда» диэн сиргэ иччитэх турар дьиэҕэ хонон ааспыттар. «Чыбыыда» үрэххэ сарсыарда эрдэ кэлбиттэр үрэхтэрэ тоҥмокко сүүрүгүрдэ сытара. Этэрбэстэрин устан, ыстааннарын тиэринэн, ырбаахыларын үөһээ эринэн баран кэһэн туораабыттар. Уута тымныыта дьикти, быардарыгар тиийэ тоҥмуттар. Эрдэ тахсыбыт дьон кутаа оттубуттар таҥастарын куурдуна сылдьаллара. Ийэм аах эмиэ кутааҕа таҥастарын сырайан куурдан баран сатыы түһүнэн кээспиттэр. Эбээтигэр Ороһуга Быччаха Даарыйаҕа сынньанан 4 хонон баран сатыы дьиэлэрин булбуттар. Дьиэтигэр кэлбитэ убайа Ылдьаа сэрииттэн кэлэ илик этэ. Үрэҥҥэ дьонугар тиийбитэ, дьоно үөрүү бөҕө буолбуттар. Ийэтэ, убайыҥ сэрииттэн кэлэ илик диэн баран хараҕа ууламмыт. Убайа Ылдьаа сэрииттэн 1947 сыллаахха эргиллэн кэлтэ. Иһигэр араанньылаах буолан нэһиилэ кэлбит. Бүлүү балыаһатыгар сытан 1950с. орто дойдуттан барбыта. Ийэм дойдутугар кэлээт да кыһын сылгы аһатан, сайын окко от мунньан, от охсон сылдьыбыта. Сылгыны Муоһааныннан, Даркыннан аһатан соҕотоҕун сыппыт. Кэргэнэ бэйэтиттэн улахан саастаах киһини кытта олорбута. Уоллаах кыыс оҕоломмуттар. Биир кыһын Иэриҥээ ферматыгар Алексеева Мария Степановнаны кытта 2 ат, 2 оҕус сыарҕатын тиэйэн аҕалаллар. Арҕаа ырай диэн сиртэн. Онтон иккис кыһыныгар соҕуруу «Аһыктаан» ферматыгар Петрова Огдооччуйа Филиппованы кытта от тиэйэн кыстаабыттар. Кыһын тымныыга куобах истээх үтүлүк, сэлиэччик уонна куллуку тиктэн сылаастык сылдьаллара. Аттарын сыарҕаларын тиэйэн баран дьиэлэригэр атаартыыллар. Оҕустарын кэлэ- бара миинэ сылдьаллар, оҕус сиһин сылааһыгар олороллор. Илин Ырайга дояркаларга уу баһан, ойууртан оттук мастарын кэрдэн,таһан хас да сыл үлэлээбит. Кэнники Кээҥкирэнэн, Мээкиндэнэн, Чаалбыкынан хотоҥҥо үлэлиир буолта. Сороҕор тас үлэһит суох буолан истэри – тастары бэйэлэрэ үлэлииллэрэ. 90 сүөһүнү икки буолан көрөллөрө. Сарсыарда ойбон алларан, от ыһан, хотон иһин ыраастаан, күнүс оҕуһунан уу таһан киэһэ хараҥардаҕына дьиэлэрин булаллара. Эр киһи үлэтин барытын үлэлээн пенсияҕа тахсыбыта. 70-с сылларга учаастактан бөһүөлэккэ көһөн киирбитэ. Пенсиятыгар эбинээри хотоҥҥо атыыр оҕус көрбүтэ. Доруобуйата мөлтөөн 1977с. үлэттэн уурайбыта. Ийэм балтытын Балбаара оҕолорун көрсөн, иитиспитэ. Онтон убайым биһикки үлэһит буолан салгыы көмөлөспүппүт. Ийэм барахсанынан сүрдээҕин киэн туттабын. Саха дьахтарыгар туруу үлэһит этэ.
Ахтыыны суруйда: Мария Спиридоновна кыыһа Раиса Иудовна Николаева.
Быракаан нэһилиэгэ.
